Pierwsi pasjoniści przybyli do Polski w 1923 roku. Pierwszą placówką Zgromadzenia został niemal całkowicie zrujnowany pobernardyński klasztor w Przasnyszu. W kolejnych latach wspólnota rozwijała się, przyjmowała nowych kandydatów i zakładała następne domy. W 1938 roku polska fundacja uzyskała status wiceprowincji.
Choć w oficjalnych dokumentach ustanawiających wiceprowincję nie wskazano jej patrona, jej pierwszy przełożony, o. Juliusz Dzidowski, używał pieczęci wiceprowincjała, na której widniał tytuł św. Stanisława Kostki. Było to nawiązanie do świętego szczególnie związanego z Przasnyszem i z historią pierwszej polskiej fundacji pasjonistów. Z czasem przedwojenny tytuł zatarł się jednak w pamięci.
Po wojennej próbie
II wojna światowa brutalnie przerwała rozwój młodej wiceprowincji. Klasztory zostały rozproszone, zakonnicy byli wypędzani i prześladowani, a część z nich poniosła śmierć. Po zakończeniu wojny pasjoniści rozpoczęli odbudowę wspólnot, klasztorów i regularnego życia zakonnego.
W tym okresie szczególnego znaczenia nabrało zawierzenie Maryi.
8 grudnia 1948 roku, podczas nieszporów uroczystości Niepokalanego Poczęcia Najświętszej Maryi Panny w Przasnyszu, polscy pasjoniści dokonali aktu poświęcenia rodziny zakonnej Niepokalanemu Sercu Maryi. W historii wspólnoty wydarzenie to stało się symbolicznym zakończeniem czasu wojny i odbudowy oraz początkiem nowego etapu, na który zakonnicy patrzyli z ufnością.
Dwa lata później, 1 listopada 1950 roku, papież Pius XII ogłosił dogmat o Wniebowzięciu Najświętszej Maryi Panny. To wydarzenie stało się jednym z bezpośrednich impulsów do wyboru nowego tytułu dla polskiej wiceprowincji. Według przekazanej historii na decyzję wpływało również przekonanie zakonników, że swoje ocalenie z wojennej zawieruchy zawdzięczali wstawiennictwu Matki Bożej.
Wybór Patronki
Po wojnie Polska znalazła się w radzieckiej strefie wpływów, a kontakty polskich pasjonistów z Kurią Generalną w Rzymie stały się bardzo utrudnione. Tymczasem wiceprowincja pozostawała zależna od władz generalnych w wielu istotnych decyzjach. Coraz wyraźniej dojrzewało więc pragnienie utworzenia samodzielnej prowincji zakonnej.
Jednym z pierwszych kroków na tej drodze było oddanie polskich pasjonistów pod patronat Matki Bożej Wniebowziętej.
Podczas kapituły obradującej w Przasnyszu 26 kwietnia 1951 roku zakonnicy postanowili zwrócić się do Kurii Generalnej z prośbą o nadanie polskiej wiceprowincji tytułu Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Nowy tytuł miał zastąpić przedwojenne wezwanie św. Stanisława Kostki, które – jak wówczas stwierdzono – poszło w zapomnienie.
Prośba została przyjęta. 7 lipca 1951 roku sekretarz generalny poinformował polskich pasjonistów, że Kuria Generalna zgodziła się na nadanie wiceprowincji nowego tytułu.
Od tego czasu zaczęła ona nosić oficjalny tytuł:
Assumptionis BMV – Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny.
Od łacińskiego Assumptionis pochodzi używany do dziś skrót ASSUM, który stał się znakiem rozpoznawczym polskiej jednostki Zgromadzenia.
Maryja Wniebowzięta została zatem Patronką polskich pasjonistów jeszcze przed powstaniem samodzielnej Polskiej Prowincji.
Droga do samodzielności
Starania o ustanowienie prowincji trwały przez kolejne lata. Szczególnie intensywnie prowadził je o. Jan Wszędyrówny, który w 1954 roku został wiceprowincjałem. Zabiegał o rozwój wspólnoty, powstawanie nowych klasztorów i podniesienie kanonicznej rangi polskiej fundacji.
Szczególnie ważną rolę w tych staraniach odegrał również ówczesny przełożony generalny Zgromadzenia, o. Malcolm La Velle. To właśnie on stał się głównym promotorem sprawy polskiej na forum Zgromadzenia. Po wizytacji przeprowadzonej w Polsce w marcu 1958 roku przekonał się osobiście o dojrzałości wspólnoty do uzyskania większej samodzielności.
Decydujące wydarzenia rozegrały się podczas XXXVII Kapituły Generalnej Zgromadzenia w Rzymie w 1958 roku. O. Jan Wszędyrówny, mimo trudności stawianych przez władze komunistyczne, ostatecznie zdołał dotrzeć do Rzymu i osobiście przedstawić sytuację polskiej wspólnoty.
15 maja odbyła się dyskusja nad wnioskiem o podniesienie polskiej wiceprowincji do rangi prowincji. O. Jan wygłosił przed uczestnikami Kapituły przemówienie w języku łacińskim, w którym przypomniał zarówno ogromne straty poniesione przez polskich pasjonistów podczas wojny, jak i powojenną odbudowę oraz ponowny rozwój Zgromadzenia.
20 maja 1958 roku Kapituła Generalna głosowała nad utworzeniem Polskiej Prowincji. Decyzję podjęto zdecydowaną większością: 58 głosów oddano za, a 2 przeciw. Wynik głosowania został przyjęty owacjami.
Nowo powstała prowincja zachowała patronat obrany siedem lat wcześniej i otrzymała tytuł Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny. Decyzja Kapituły nabrała mocy prawnej 18 czerwca 1958 roku, po zatwierdzeniu przez Świętą Kongregację Spraw Zakonnych. Pierwszym przełożonym prowincjalnym został o. Jan Wszędyrówny.
ASSUM – znak rozpoznawczy polskich pasjonistów
Patronat Maryi Wniebowziętej ma dla Polskiej Prowincji również szczególny wymiar związany z miejscem, w którym przyszło jej wzrastać i rozwijać swoją działalność. Pobożność maryjna od wieków zajmuje bowiem wyjątkowe miejsce w polskiej tradycji religijnej. Choć źródła dotyczące wyboru tytułu ASSUM wskazują przede wszystkim na ogłoszenie dogmatu o Wniebowzięciu, doświadczenie wojenne oraz pragnienie zawierzenia przyszłości wspólnoty Matce Bożej, trudno nie zauważyć, że taki patronat bardzo dobrze wpisuje się również w maryjne dziedzictwo Kościoła w Polsce.
Co ciekawe, maryjny tytuł wyróżnia Polską Prowincję także na tle całego Zgromadzenia Męki Jezusa Chrystusa. Spośród istniejących obecnie 16 prowincji pasjonistów na świecie tylko cztery noszą tytuły odnoszące się do Matki Bożej.
Obok naszej Prowincji Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny (ASSUM) są to:
- MAPRAES – Prowincja Ofiarowania Najświętszej Maryi Panny w Świątyni, obejmująca Włochy, Portugalię, Francję, Bułgarię, Angolę i Nigerię;
- REPAC – Prowincja Najświętszej Maryi Panny Królowej Pokoju, obejmująca Indonezję;
- SPE – Prowincja Matki Świętej Nadziei, obejmująca Holandię i Niemcy.
ASSUM należy więc do niewielkiej grupy jednostek Zgromadzenia, których sama nazwa przywołuje osobę Maryi.
Pod opieką Wniebowziętej
Wybór Maryi Wniebowziętej na Patronkę nie był więc jedynie nadaniem polskiej jednostce Zgromadzenia nowego tytułu. Dokonał się w szczególnym momencie jej historii – po doświadczeniu wojny, w czasie odbudowy życia zakonnego i podejmowania starań o większą samodzielność.
Dlatego 15 sierpnia, w uroczystość Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny, polscy pasjoniści w szczególny sposób czczą także Patronkę swojej Prowincji.
Pod Jej opiekę oddali się, zanim uzyskali pełną samodzielność. Pod Jej patronatem w 1958 roku rozpoczęła istnienie Polska Prowincja. A tytuł ASSUM – Prowincji Wniebowzięcia Najświętszej Maryi Panny – do dziś przypomina o tym szczególnym zawierzeniu.
Opracowano na podstawie: H. D. Wojtyska CP, Jubileusz 50-lecia polskiej prowincji pasjonistów, „Słowo Krzyża” 2 (2008), s. 22–33.